Zrywasz się w środku nocy z hotelowego łóżka obudzony głośnym sygnałem alarmu pożarowego. Pełen obaw otwierasz drzwi i wychodzisz na spowity dymem korytarz. W głowie masz tylko jedną myśl: jak dotrzeć do wyjścia ewakuacyjnego?

Widząc kłęby dymu, możemy przypuszczać, że jest on efektem pożaru. Wiele osób traktuje go wyłącznie jako oznakę pożaru. To błąd. Produkty spalania mają właściwości toksyczne i stanowią realne zagrożenie dla życia i zdrowia człowieka. Są także szkodliwe dla mienia.

CZYM JEST DYM?

Skład dymu zależy od wielu czynników. W głównej mierze od rodzaju spalanego paliwa oraz warunków spalania. Dokładne określenie składu dymu jest trudne, a często wręcz niemożliwe, np. podczas rozkładu termicznego drewna wydziela się ponad 200 związków o właściwościach toksycznych. W praktyce podczas oceny szkodliwości środowiska pożarowego przeprowadzana jest analiza wyłącznie produktów rozkładu głównie ponoszących winę za wypadki śmiertelne (CO, CO2, HCl, HCN, SOx, NOx, HBr). Co do zasady pożar, podczas którego występuje niedobór powietrza, charakteryzuje się większą ilością substancji szkodliwych w produktach spalania. Dym powstały podczas takiego spalania będzie miał ciemną barwę, co wynika z obecności w nim cząsteczek węgla.

DYM to wydzielany aerozol, którego głównym źródłem są procesy spalania (PN-ISO 4225:1999)

DYMNE ZAGROŻENIA

W literaturze przedmiotu najczęściej rozważa się zagrożenia, jakie dym stwarza dla życia i zdrowia ludzi. Znacznie rzadziej rozpatruje się ten temat w kontekście ochrony mienia. Tymczasem rozprzestrzeniający się w obiekcie dym, stykając się z różnymi przedmiotami, powoduje ich zanieczyszczenia. Ich intensywność i obecność zależą od:

• liczby i rodzaju elementów objętych pożarem,

• przebiegu pożaru,

• sposobu odprowadzania dymu.

Część zanieczyszczeń można łatwo usunąć, jednak w określonych przypadkach okazuje się to trudne, a czasem nawet niemożliwe. Dodatkowo niektóre produkty spalania mogą powodować korozję. Dobrym przykładem jest polichlorek winylu, który ze względu na właściwości jest najczęściej stosowanym tworzywem w budownictwie. Na świecie zużywa się go około 26 mln t rocznie. Tworzywo to występuje w wykładzinach, urządzeniach elektronicznych, elektronice przemysłowej, lakierach, materiałach biurowych.

Jednym z produktów spalania polichlorku winylu jest chlorowodór, który pod wpływem wilgoci może się przekształcić w kwas solny. Ze spalania 1 kg PCV, w określonych warunkach, może powstać więcej niż 1 kg kwasu solnego. Substancja ta może zainicjować procesy korozyjne stali (również ocynkowanej), cyny, miedzi i aluminium. Narażone na jej działanie powłoki lakiernicze mogą się odbarwiać lub zmieniać. Jednak największe zagrożenie kwas solny stanowi dla urządzeń elektronicznych, które pod jego wpływem mogą zniszczyć się w sposób nieodwracalny.

Rozmiar szkody spowodowanej zadymieniem nie zawsze wynika bezpośrednio ze skali pożaru. Klasycznym scenariuszem takiego przypadku jest pożar śmietnika w magazynie hurtowni farmaceutycznej. Rozmiar szkody spowodowany bezpośrednim oddziaływaniem ognia byłby marginalny. Natomiast uszkodzenia spowodowane oddziaływaniem dymu, mogą spowodować konieczność utylizacji większości środków obrotowych zgromadzonych w magazynie. Konieczność utylizacji wynika z wymagań odpowiednich przepisów prawa oraz instytucji nadzorujących.

OCZYŚCIĆ ATMOSFERĘ

Skutki działania dymu oraz gazów pożarowych można znacznie ograniczyć poprzez stosowanie wentylacji pożarowej. Wykorzystanie tego typu systemów w niektórych obiektach, stanowi podstawę do spełnienia wymagań zawartych w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. (Dz.U. nr 75, poz. 690) w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Ponadto zastosowanie systemu oddymiającego pozwala powiększyć dopuszczalną strefę pożarową, a także wydłużyć przejścia i dojścia ewakuacyjne. Można więc wnioskować, że systemy tego typu pełnią ważną rolę w ochronie przeciwpożarowej. Dlatego też ich niezawodność powinna zostać utrzymana na najwyższym poziomie.

dym3

 

Temat wentylacji pożarowej jest bardzo rozległy. Mnogość systemów, urządzeń oraz sposoby ich wykorzystania, generują problemy projektowe, wykonawcze oraz eksploatacyjne. Ponadto, projektując system wentylacji pożarowej, należy zapewnić jego współpracę z innymi instalacjami służącymi bezpieczeństwu pożarowemu w obiekcie. Sytuacja tego typu bardzo często spotykana jest w obiektach produkcyjno-magazynowych, w których zainstalowano klapy oddymiające oraz stałe urządzenia gaśnicze tryskaczowe. Zbyt wczesne zadziałanie systemu oddymiania opóźni zadziałanie urządzenia gaśniczego. W takiej sytuacji rozmiar potencjalnej szkody może znacząco się powiększyć. Znane są również przypadki szkód, w których wentylacja pożarowa uniemożliwiła zadziałanie instalacji gaśniczych, powodując całkowite zniszczenie obiektu. Z drugiej strony zbyt późne zadziałanie wentylacji może utrudnić przeprowadzenie ewakuacji w określonych warunkach, np. wówczas, gdy dym i gazy pożarowe nie zostaną odprowadzone z drogi ewakuacyjnej. Wyzwolone stałe urządzenie gaśnicze tryskaczowe spowoduje przechłodzenie dymu i jego opadnięcie. W takiej sytuacji wymóg wolnej przestrzeni od dymu może zostać niezachowany.

Obraz3

Prawidłowa eksploatacja systemów wentylacji pożarowej wymaga dokonywania regularnych przeglądów. Ale praktyka pokazuje, że nie zawsze wszystkie elementy instalacji są sprawdzane. Przykładem mogą być naboje gazowe zawierające sprężony dwutlenek węgla, zapewniający energię do otwarcia klap oddymiających. Podczas przeglądów często pomijane jest sprawdzanie gazu, który w nich pozostaje. Jeśli naboje gazowe będą go miały zbyt mało, klapy oddymiające mogą nie zadziałać prawidłowo. Jedną z możliwych klasyfikacji systemów wentylacji pożarowej jest rozróżnienie ich ze względu na cel oraz rodzaj zastosowanych urządzeń.

WENTYLACJE ODMŁADZAJĄCE

Głównym celem stawianym przed instalacjami oddymiającymi jest utrzymanie wolnej od dymu przestrzeni, tak aby były zachowane odpowiednie warunki do ewakuacji, a stopień kontaminacji mienia przez produkty spalania był jak najniższy. Ponadto wentylacja oddymiająca odprowadza gorące gazy pożarowe (o temperaturze do 1000°C), chroniąc w ten sposób konstrukcję budynku przed uszkodzeniami. Oddymianie może odbywać się zarówno w pomieszczeniu zagrożonym, jak i poprzez obszar wspólny dla większej liczby małych pomieszczeń, np. w pasażach handlowych.

Wentylację tego typu możemy najczęściej spotkać w:

• jednokondygnacyjnych budynkach wielkopowierzchniowych (produkcyjnych, magazynowych, usługowych),

• garażach,

• drogach ewakuacji,

• pasażach handlowych.

WENTYLACJA POŻAROWA – systemy i urządzenia mające na celu ograniczenie skutków pożaru poprzez usuwanie i kontrolę powstającego dymu oraz gazów pożarowych. 

 

dym2Wentylacja oddymiająca może być realizowana za pomocą systemu grawitacyjnego lub mechanicznego. System grawitacyjny najczęściej składa się z klap oddymiających i napowietrzających. Zaznaczyć tu należy, że w zależności od obiektu, stosowane są nie tylko klapy, ale również inne rozwiązania, takie jak: okna fasadowe, świetliki, żaluzje itp. Pracą tych elementów zarządza odpowiedni system, który w przypadku pożaru automatycznie oraz w odpowiedniej sekwencji otworzy elementy oddymiające i napowietrzające. Niektóre systemy wyposażone są w funkcje przewietrzania. Użytkownik systemu w takim przypadku może ręcznie otworzyć klapy. Nowoczesne centrale sterujące wyposażone są również w czujniki pogodowe. Umożliwiają one prowadzenie kontrolowanej wentylacji pomieszczeń przy minimalizacji ryzyka uszkodzenia klap w wyniku działania wiatru oraz ryzyka zalania budynku spowodowanego opadami atmosferycznymi.

Pamiętać należy, że aby system takiego typu był skuteczny, różnica temperatury pomiędzy otaczającym powietrzem a dymem musi być większa niż 100°C. Jeżeli różnica temperatur jest niższa, sprawność systemu może być ograniczona. Omawiane rozwiązanie nie może być stosowane dla pomieszczeń o powierzchni poniżej 600 m2, o ile ich wysokość nie przekracza 6 m.

Jeżeli zastosowanie oddymiania grawitacyjnego jest niemożliwe, stosuje się systemy mechaniczne. Zdarza się to najczęściej w budynkach wielopiętrowych, pomieszczeniach piwnicznych lub pomieszczeniach położonych w środkowej części budynku. Tego typu systemy oprócz funkcji wymuszonego usuwania dymu i gazów pożarowych, pełnią również rolę standardowej wentylacji. Wentylatory mogą być montowane pod dachem, w ścianie lub w kanałach wentylacyjnych. Najczęściej stosowane rodzaje wentylatorów:

• dachowe,

• osiowe,

• kanałowe,

• strumieniowe.

Podobnie jak w przypadku wentylacji grawitacyjnej, do prawidłowego działania wymagane jest zapewnienie odpowiedniego systemu napowietrzania. Wentylatory powinny mieć przynajmniej dwa niezależne i pewne źródła zasilania.

KONTROLA DYMU I CIEPŁA

Systemy tego rodzaju znajdują zastosowanie w garażach, dokach dostawczych i przejazdach w garażach zamkniętych. Pełnią one również funkcję wspomagającą działanie ekip ratowniczo-gaśniczych. System wentylacji tego rodzaju działa dwuetapowo. Pierwszym etapem jest ewakuacja, podczas której wentylatory nie powinny pracować. Po zakończeniu ewakuacji, całość systemu może zostać uruchomiona.

Głównym zadaniem stawianym tego rodzaju systemom jest ograniczenie rozprzestrzeniania się ciepła i dymu, pomiędzy miejscem zdarzenia pożarowego a punktem ich usunięcia. Wentylacja spełniająca ten warunek, umożliwia podjęcie skutecznej akcji gaśniczej oraz ogranicza rozmiar szkód.

Zaprojektowanie systemu kontroli dymu i ciepła wymaga opracowania odpowiedniego jego działania. Kierunek wentylacji powinien gwarantować jak najkrótszą drogę do szachtu wywiewnego wentylacji. Ważne jest również, aby same szachty miały odpowiednią wydajność. Znane są przypadki ich niedowymiarowania.

OCZYSZCZENIE Z DYMU

Celem systemów oczyszczania z dymu jest ograniczenie ilości dymu i gazów pożarowych do takiej, która nie stwarza zagrożenia dla znajdujących się w strefie ludzi. Ten rodzaj wentylacji jest z założenia najmniej efektywny (dopuszcza obecność dymu) i nie powinien być stosowany jako zamiennik wymaganych przepisami prawa systemów. Oczyszczanie z dymu można zrealizować za pomocą wentylacji przewodowej oraz wentylacji strumieniowej.

ZABEZPIECZENIE DRÓG EWAKUACJI

Bezpieczeństwo dróg ewakuacji można zapewnić na dwa sposoby. Pierwszym z nich jest zabezpieczenie przed zadymieniem, takie że dym z dróg ewakuacyjnych odprowadzany jest poprzez system wentylacji oddymiającej (mechaniczna, grawitacyjna lub mieszana). Drzwi do chronionych obszarów powinny zostać wyposażone w samozamykacze.

Drugim wariantem zabezpieczenia dróg ewakuacyjnych jest zapobieganie zadymieniu. Działanie tego typu systemów polega na nawiewie świeżego powietrza do chronionych stref przy jednoczesnym zapewnieniu jego upustu w miejscu wystąpienia pożaru. Tak jak w przypadku zabezpieczenia przed zadymieniem, drzwi chronionych obszarów należy wyposażyć w samozamykacze.

Wysterowanie tego typu systemów jest niezwykle trudne. Do regulacji systemu wykorzystywane są: klapy transferowe, klapy upustowe, regulatory wydajności wentylatorów. Nieprawidłowo wysterowany system może wytworzyć zbyt wysokie ciśnienie na klatce schodowej, przez co przeprowadzenie ewakuacji staje się niemożliwe. Przy działającym systemie siła potrzebna do otworzenia drzwi nie powinna przekroczyć 100 N.

Systemy wentylacji pożarowej nie są w stanie całkowicie zabezpieczyć obiektów przed skutkami działania gazów pożarowych oraz dymu. Umożliwiają jednak ewakuację, a w określonych okolicznościach ograniczają rozmiary szkód. Funkcję tę jest dość trudno osiągnąć z powodu złożoności dostępnych na rynku systemów oraz konieczności ich integracji z innymi zainstalowanymi w budynku urządzeniami służącymi bezpieczeństwu pożarowemu.

About the author

Tagi: , , , , , , , , , , , , ,

POLECANE DLA CIEBIE

TAGI