Dobierając ubezpieczenie adekwatne do naszych potrzeb i możliwości finansowych, zwracamy przede wszystkim uwagę na zakres ochrony ubezpieczeniowej. To oczywiste, że rolnik będzie chciał rozszerzyć swoją ochronę o działanie gradu na jego szklarnie, a operator dużej serwerowni zainteresuje się polisą obejmującą ochronę sprzętu komputerowego przed wszelkimi szkodami elektrycznymi i zalaniowymi. Wszystkie przypadki ubezpieczeniowe mają wspólny mianownik: deklarację wartości ubezpieczanego mienia przez ubezpieczającego. Jednak czy ta wartość jest zawsze taka sama?

RODZAJE WARTOŚCI

Zgodnie z zapisami Ogólnych Warunków Ubezpieczenia sumę ubezpieczenia dla budynków, budowli, maszyn, urządzeń i wyposażenia deklaruje ubezpieczający według jednego z kilku możliwych rodzajów wartości. Poniżej przedstawiono ich definicje.

Wartość ewidencyjna brutto

Wartość mienia wynikająca z ewidencji księgowej, odpowiadająca jego wartości początkowej, stanowiącej cenę nabycia lub koszt wytworzenia środka trwałego, powiększona o koszty jego ulepszenia i skorygowana w wyniku aktualizacji wyceny.

Wartość ewidencyjna netto

Wartość aktualna mienia wynikająca z ewidencji księgowej po potrąceniu odpisów amortyzacyjnych lub umorzeniowych.

Wartość rzeczywista

Wartość odtworzeniowa (nowa) pomniejszona o wyrażony w procentach stopień technicznego zużycia.

Wartość odtworzeniowa (nowa)

Wartość odpowiadająca kosztom przywrócenia mienia do stanu nowego, lecz nie ulepszonego, tj.:
a) w przypadku budynku lub budowli wartość odpowiadająca kosztom odbudowy w tym samym miejscu, z uwzględnieniem dotychczasowych technologii, konstrukcji i standardu wykończenia, przy zastosowaniu dotychczasowych wymiarów i materiałów,
b) w przypadku maszyn, urządzeń i wyposażenia wartość odpowiadająca kosztom zakupu lub wytworzenia nowego przedmiotu tego samego rodzaju, typu oraz o tych samych parametrach, powiększona o koszty montażu.

Uwaga! W powyższej definicji wartości odtworzeniowej (nowej) istotny jest człon „nowa”, ponieważ pojęcia tego nie należy mylić z wartością odtworzeniową ustalaną na potrzeby rzeczoznawcze, którą w myśl Ustawy o gospodarce nieruchomościami określa się z uwzględnieniem stopnia zużycia (Dz.U. 1997, nr 115, poz. 741, art. 151, ust. 2), co nie ma miejsca przy wycenie majątku do celów ubezpieczeniowych. W tabeli 1 scharakteryzowano powyższe rodzaje wartości, wyszczególniając wady i zalety wynikające z ich przyjęcia do określenia sumy ubezpieczenia. Przystępując do ubezpieczenia, należy przeanalizować zasadność zastosowania każdej z nich w odniesieniu do indywidualnych potrzeb. Wartość odtworzeniowa (nowa) ma jednak cechę wyróżniającą ją na tle pozostałych. Wycena majątku w podejściu odtworzeniowym mianowicie pozwala określić taką sumę ubezpieczenia, która uchroni nas przed ponoszeniem dodatkowych kosztów przy odbudowie majątku po szkodzie. Pozostałe sposoby ustalenia sumy ubezpieczenia najczęściej prowadzą do niedoubezpieczenia*, którego wymiar zależy zazwyczaj od wieku przedmiotu ubezpieczenia. Wynika to ze stopnia technicznego zużycia środków trwałych (w przypadku wartości rzeczywistej), ich amortyzacji (przy zastosowaniu wartości ewidencyjnej netto) lub innych czynników prowadzących do powstawania różnic pomiędzy wartością księgową brutto a wartością pozwalającą rzeczywiście odtworzyć majątek. Czynniki te omówiono poniżej.

CZYNNIKI WPŁYWAJĄCE NA WARTOŚĆ

Rozbieżności powstające w miarę upływu czasu pomiędzy wartością księgową brutto a wartością odtworzeniową (nową) wiążą się z działaniem rozmaitych praw i zależności ekonomicznych. Powszechnie znanym czynnikiem jest spadek siły nabywczej pieniądza w czasie, czyli inflacja. Na bazie wskaźników inflacyjnych budowane są współczynniki wykorzystywane do szacowania wartości mienia (technika indeksacji). Należy jednak zwrócić uwagę, że pomimo szerokiego pola oddziaływania inflacji na gospodarkę podczas wyceny majątku do celów ubezpieczeniowych należy uwzględnić szereg innych zmiennych. Poniżej omówiono najważniejsze z nich.

CENY MATERIAŁÓW BUDOWLANYCH I SUROWCÓW

Bez względu na to, czy mówimy o małym kotle parowym, średniej wielkości hali stalowej, czy nowoczesnej turbinie gazowej o dużej mocy, materiał konstrukcyjny determinuje cenę wyrobu, stanowiąc najczęściej 60-80 proc. kosztów całkowitych. Zatem wahania cen na rynku materiałów budowlanych i konstrukcyjnych bezpośrednio wpłyną na ostateczną wartość majątku, a zakres takich zmienności wyraźnie widać na wykresie indeksów cen stali (wykres 1). W ostatnim dziesięcioleciu miało miejsce kilka znaczących spadków i wzrostów cen stali. Największe zmiany zaszły na przełomie 2008 i 2009 r. W przypadku blachy gorącowalcowanej St3S przyniosły wtedy spadek cen o blisko 40 proc. w ciągu jednego roku, by po kolejnych dwóch latach wrócić do poziomu cen z 2008 r. Przyjmijmy, że w 2009 r. wybudowano pewną jednostkę produkcyjną składającą się głównie z instalacji hydraulicznych i ze zbiorników stalowych i ubezpieczono ją na sumę określoną w tym okresie. Gdyby doszło do szkody całkowitej w 2011 r., okazałoby się, że kwota, jaką należy zapłacić za odtworzenie tej jednostki, jest od kilkunastu do kilkudziesięciu procent wyższa, niż wynika z wartości ewidencyjnej brutto.

UWARUNKOWANIA GEOPOLITYCZNE I KLĘSKI ŻYWIOŁOWE

Na wartość wycenianego majątku mogą rzutować wydarzenia, na które nie mamy wpływu i których nie da się kontrolować za pomocą narzędzi ekonomicznych. Zmieniający się układ sił politycznych, terroryzm, kataklizmy naturalne  takie sytuacje mogą doprowadzić do poważnych zmian gospodarczych. Jako przykład posłuży ponownie rynek wyrobów stalowych w odniesieniu do ostatnich wydarzeń na Ukrainie. Jesienią 2014 r. zamknięto zakłady wydobywcze m.in. w Doniecku, Alczewsku i Stachanowie. Ograniczenie eksportu rudy z Ukrainy uderzyło w Hutę Częstochowa, której produkcja opierała się na tamtejszym surowcu. Nawet gigant branży stalowej  ArcelorMittal  borykał się z problemami ekonomicznymi związanymi z kryzysem w tym regionie, o czym informował sam prezes firmy w marcu 2014 r. Te wydarzenia zmuszają przedsiębiorstwa do ograniczania produkcji, poszukiwania nowych rynków zbytu, grupowych zwolnień pracowników, a w końcowym rozrachunku przekłada się to także na ceny zbytu wytwarzanego produktu. Na koniec marca 2015 r. można było obserwować również wpływ działania sił natury na światową gospodarkę. Ogromna powódź, która nawiedziła region Atacama w północnej części Chile, wstrzymała produkcję praktycznie we wszystkich kopalniach na tym obszarze. Wśród nich były kopalnia miedzi należąca do polskiej spółki wydobywczej KGHM oraz kopalnie największego miedziowego koncernu na świecie  chilijskiego CODELCO. Ekonomiści nie mieli wątpliwości co do wpływu tego zdarzenia na światowe ceny miedzi. W przypadku CODELCO aż 59 proc. mocy produkcyjnych znajdowało się na terenach dotkniętych ulewnymi deszczami.

POSTĘP TECHNICZNY I TECHNOLOGICZNY

Rozwój techniki na przestrzeni ostatnich dziesięcioleci stale i znacząco przyspiesza  i dotyczy to niemal każdej dziedziny naszego życia. A to nie pozostaje bez wpływu na zmiany wartości majątku. Nowoczesne materiały konstrukcyjne, udoskonalone technologie produkcji czy powszechna komputeryzacja sprawiają, że wydajności nowoczesnych fabryk są o wiele wyższe niż jeszcze 15-20 lat temu. Niech za przykład posłuży łódzka elektrociepłownia EC-2. Zakład ten 31 marca 2015 r., po ponad 58 latach pracy, trwale wyłączono z eksploatacji. Według doniesień portali eksperckich jednym z powodów był czas eksploatacji maszyn, sięgający średnio 125 proc. wartości, na jaką je zaprojektowano. Od początku działania tych urządzeń z pewnością je modernizowano i konserwowano, jednak główne komponenty powstały z materiałów, które zostały wyparte przez dużo bardziej zaawansowane tworzywa. Załóżmy, że doszłoby do zniszczenia bloku EC-2 kilka lat przed jego planowym wyłączeniem, a suma ubezpieczenia została zdeklarowana na podstawie wartości księgowych z końca lat 50. XX w. W takiej sytuacji nie można by było odtworzyć maszyny z dokładnie tych samych materiałów, ponieważ nie są one już wytwarzane. Konieczne byłoby więc zastosowanie stali lub kompozytów o wyższej czystości, wytrzymałości i precyzji wykonania, które są dzisiaj standardem.

LICENCJE NA TECHNOLOGIE

Wraz ze zmianami technologicznymi pojawia się problem dostawców technologii. Ze względu na różnice w stanie prawnym, dorobku naukowym, dostępności wykwalifikowanej kadry czy obowiązujących standardach bezpieczeństwa występujące pomiędzy regionami, krajami i kontynentami koszt wyprodukowania tej samej instalacji czy kompleksu produkcyjnego może się różnić w zależności od licencjodawcy. Znany jest przypadek, w którym do przetargu na wybudowanie fabryki produkującej mocznik w ilości około 1700 t dziennie przystąpiło pięć firm. Wśród ofert znalazły się dwie różne licencje, obie wykorzystujące tę samą technologię granulacji. Oferenci oszacowali koszty wytworzenia kompleksu na 135-185 mln USD, co w przypadku zakładu wytwarzającego ten sam produkt i o takiej samej wydajności daje rozbieżność bliską 30 proc.

ZMIANY LEGISLACYJNE

Nie bez znaczenia pozostają decyzje podejmowane przez ustawodawców. Zaostrzenie przepisów może wymóc na przedsiębiorcach stosowanie rozwiązań o wiele droższych, niż to było możliwe przed zmianami w prawie, nawet jeśli profil produkcji w ogóle się nie zmienił. Przykładem unaoczniającym taki stan rzeczy są przepisy dotyczące ograniczenia emisji zanieczyszczeń na terenie Unii Europejskiej, m.in. gazów cieplarnianych. Wymogi te narzucają na przedsiębiorców, głównie w sektorze energetycznym, poniesienie nakładów inwestycyjnych na modernizację i rozbudowę zakładów produkcyjnych o dodatkowe moduły redukujące emisję szkodliwych substancji. Całkowita szkoda np. w elektrowni węglowej, której nie zmodernizowano zgodnie z wymogami dyrektywy, skutkowałaby koniecznością odbudowy wraz z dodatkową aparaturą do oczyszczania spalin. Nieuwzględnienie tego faktu w momencie deklarowania sumy ubezpieczenia doprowadzi do sytuacji, w której wszelkie ulepszenia nie będą pokryte przez odszkodowanie. Powyższa lista to jedynie najbardziej obrazowe przykłady, które potwierdzają zasadność świadomego deklarowania sumy ubezpieczenia. Nie wyczerpuje ona wszystkich aspektów mogących powodować dysproporcje pomiędzy wartością ewidencyjną brutto a wartością odtworzeniową (nową), co tym bardziej powinno zachęcić do bliższego przyjrzenia się wartości własnego majątku przed przystąpieniem do ubezpieczenia.

OSZACOWANIE WARTOŚCI ODTWORZENIOWEJ

Powodem wybierania wartości księgowych brutto do określenia sumy ubezpieczenia jest m.in. bezpośrednia dostępność danych koniecznych do sprecyzowania tej sumy. Należy jednak podkreślić, że przygotowanie informacji na potrzeby wyceny do celów ubezpieczeniowych nie stanowi dla zamawiającego obciążenia, a korzyści płynące z wykonania tej kalkulacji mogą okazać się kluczowym krokiem w sytuacji kryzysu przedsiębiorstwa. Przy wycenie wartości odtworzeniowej (nowej) zakres danych wejściowych jest znacznie mniejszy niż w przypadku np. wartości rzeczywistej. Po przygotowaniu i dostarczeniu informacji na temat wycenianego majątku należy przystąpić do procesu szacowania. Opracowanie danych odbywa się przy użyciu różnych technik, w zależności od możliwości ich wykorzystania i rodzaju wycenianego przedmiotu. W przypadku budynków i budowli oszacowanie kosztów odtworzenia sprowadza się najczęściej do metody porównawczej. Znając pewne szczegóły dotyczące gabarytów i zastosowanych rozwiązań konstrukcyjnych, dobiera się podobny obiekt o znanej cenie jednostkowej (np. w przeliczeniu na metr kwadratowy powierzchni użytkowej lub metr sześcienny kubatury obiektu) i za pomocą tej ceny określa się poszukiwaną wartość obiektu. Średnie krajowe ceny budynków i budowli oraz ich struktury są publikowane rokrocznie lub częściej w fachowych biuletynach i cennikach. W przypadku środków technicznych** można mówić o kilku podstawowych sposobach kalkulacji:

1. Pozyskanie informacji u producenta – jest to najbardziej rzetelne źródło wiedzy na temat konkretnego środka trwałego, z uwzględnieniem szczegółowego rozkładu kosztów jego wyprodukowania.
2. Technika porównawcza – polega na odnalezieniu środka technicznego wraz z informacją o kosztach jego nabycia i podstawowych parametrach technicznych (najczęściej jest to wydajność), analogicznego do wycenianego środka, a następnie wyznaczeniu szukanego kosztu przy wykorzystaniu relacji matematycznej łączącej te koszty i parametry.
3. Technika indeksacji – uwzględnia wpływ czasu i zmieniających się warunków ekonomicznych na szacowany koszt przedmiotowego środka technicznego. Stosowane są tutaj wskaźniki przeliczeniowe, pozwalające skorelować koszty dwóch takich samych urządzeń pochodzących z różnych okresów. W najprostszym wypadku takim wskaźnikiem jest wskaźnik inflacji, o którym mówiono już wcześniej. Jednak w praktyce wykorzystuje się wyspecjalizowane indeksy, odpowiednie dla konkretnej branży, które uzupełniają wskaźniki inflacyjne o szczególne wahania kosztów, charakterystyczne dla konkretnej gałęzi przemysłu. Przykładowo: jednym z najpopularniejszych narzędzi w przemyśle chemicznym są współczynniki CEPCI (Chemical Engineering Plant Cost Index), publikowane nieprzerwanie przez amerykańskie wydawnictwa od 1957 r.

Powyższe techniki mogą być stosowane pojedynczo lub wspólnie w różnych konfiguracjach, a także stanowić dla siebie nawzajem instrument weryfikujący poprawność obliczeń. Stosowanie opisanej metodyki pracy umożliwia ustalenie sumy ubezpieczenia pomimo niewielkiego zakresu danych wejściowych koniecznych do rozpoczęcia kalkulacji.

PODSUMOWANIE

Mądry Polak po szkodzie – czyż nie chcielibyśmy, aby to powiedzenie wreszcie przestało być aktualne? Niestety, przypadki źle przyjętej sumy ubezpieczenia w dalszym ciągu się zdarzają i rzeczonej „mądrości” ubezpieczający nabywają dopiero w momencie otrzymania odszkodowania nieadekwatnego do utraconego mienia. Zawarte w niniejszym artykule przykłady potwierdzające istotność aktualizowania wartości majątku przestrzegają przed biernością przy ustalaniu sumy ubezpieczenia. Informacje o zasadach prowadzenia wyceny uświadamiają zaś, że oszacowanie wartości odtworzeniowej (nowej) nie jest dla ubezpieczającego ciężarem. W końcu Polak może być również mądry przed szkodą.

 

OBJAŚNIENIA

* Niedoubezpieczenie – pojawia się w momencie, gdy suma ubezpieczenia określona w umowie ubezpieczenia w chwili wystąpienia szkody jest niższa niż wartość przedmiotu ubezpieczenia. Należy zwrócić szczególną uwagę na to zjawisko, ponieważ nieodłącznym jego elementem jest zasada proporcjonalnej redukcji odszkodowania. Oznacza ona, że stosunek odszkodowania do wielkości szkody pozostaje taki jak stosunek sumy ubezpieczenia do rzeczywistej wartości przedmiotu ubezpieczenia. Uwaga! Nie zawsze dąży się do eliminacji niedoubezpieczenia, gdyż może być ono przyjęte przez ubezpieczającego jako element świadomego zarządzania ryzykiem.

** Środek techniczny – maszyna lub narzędzie niemaszynowe (przyrząd, aparat, element instrumentarium, narzędzie warsztatowe itd.) bądź pomieszczenie (zbiornik, pojemnik, rurociąg) służące zaspokajaniu potrzeb materialnych i charakteryzujące się wejściem, wyjściem i działaniem. Najczęściej wejściem i wyjściem środków technicznych są masa, energia i informacja. (Źródło: T. Klimek, Podstawy wyceny wartości środków technicznych, BOMISS Press, Poznań 2003).

About the author

Tagi: , , , , , ,

POLECANE DLA CIEBIE

TAGI